پرسشنامه استاندارد  چیست؟

پرسشنامه (انگلیسیquestionnaire) یکی از ابزار پژوهش بوده که از مجموعه‌ای از سؤالات تشکیل شده‌است و هدف جمع‌آوری اطلاعات از پاسخ دهندگان را دنبال می‌کند. اگرچه اغلب آن‌ها را برای آنالیز آماری پاسخ دهندگان سامان داده‌اند، همیشه شرایط این‌گونه نیست.

ویژگی‌های پرسشنامه

 

استاندارد بودن:
استاندار بودن پرسشنامه به معنی یکنواختی پرسشنامه است و می توان به صورت گسترده از آن استفاده کرد. در ادامه بیشتر در رابطه با استاندارد بودن پرداخته می شود.

اکتشافی بودن:
به زبان ساده یعنی از پرسشنامه برای رسیدن به هدف استفاده کرد به صورت که اگر سوالات ساختاریافته جمع آوری داده ها را محدود کردند می توان از سوالات باز یا هر نوع سوال دیگری استفاده کرد.

دنباله دار بودن سؤالات:
به صورت معمول ابتدا اطلاعات دموگرافیک افراد دریافت می شود سپس پرسش های مربوط به هدف تحقیق دریافت می شود.

برای طراحی پرسشنامه دو راه وجود دارد:

1) استفاده از پرسشنامه‌های محقق ساخته
2) ‌استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد

پرسشنامه محقق ساخته، ابزاری است که محقق بر حسب اهداف و متغیرهای مورد نظر خود، اقدام به ساخت آن می کند و برای اطمینان از اینکه ابزار از ثبات، دقت و حساسیت مناسب برخوردار است، روایی و پایایی آن را مورد بررسی و سنجش قرار می دهد.

پرسشنامه استاندارد یا هنجار شده ( Standardized Questionnaire یا Normalized questionnaire)
پرسشنامه ای است که با یک تحقیق علمی طراحی شده است و پایایی و روایی آن مورد تایید قرار گرفته است. الزاما قرار گرفتن پرسشنامه در یک پایان نامه یا یک مقاله علمی به معنی استاندارد بودن نیست. یک پرسشنامه استاندارد جاصل مطالعه و کاربرد پرسشنامه های متعددی است که برای اهداف و متغیرهای مختلف طراحی شده است و محققان از بین آنها به پرسشنامه ای روا، پایا و دقیق که بر روی جوامع مختلف اجرا شده و نهایتا منجر به نتیجه ای قابل استناد شده است، دست یافته اند.

به طور کلی استفاده از پرسشنامه استاندارد به دلایل زیر ترجیح دارد:

  •  روایی و ویژگی های روان سنجی این سوالات مستدل تر است. روان سنجی (Psychometrics) به مجموعه شیوه هایی اطلاق می شود که به محقق کمک می کند تا پدیده های روانی انسان را از حالت کیفی به حالت کمی (عددی) در آورد. اهمیت روانسنجی در این است که وسایل علمی لازم را برای شناخت وطبقه بندی در اختیار جامعه و متخصصان قرار می دهد.
  • دوم آنکه امکان مقایسه نتایج با یافته های سایر پژوهشگران فراهم می شود .
  • پایایی قابل توجهی دارد .
  • روایی آن قابل اعتناست.
  • دقیق و حساس است
  • قدرت عینی ساختن پاسخها را دارد
  • بعضی از پرسشنامه های استاندارد دارای نرم یا هنجار هستند که با استفاده از آن می توان اعداد و داده های خام را تبدیل به رتبه یا مفهوم کرد.

نمونه هایی از پرسشنامه های استاندارد عبارتند از:

  • پرسشنامه سنجش صدمات وارد بر ورزشکاران
  • پرسشنامه شادکامی آکسفورد
  • سیاهه افسردگی بک
پرسشنامه محقق ساخته در مواقعی استفاده می شود که ابزار مناسبی برای بررسی متغیرهای تحقیق وجود ندارد وگرنه توصیه اکید بر این است که محققان خود اقدام به ساخت پرسشنامه نکنند و تا جایی که امکان دارد از پرسشنامه های استاندارد یا هنجار شده استفاده کنند.(در کارگاه های آکادمی تحلیل آماری ایران با توجه به عدم دانش محققین نسبت به پرسش نامه های انعکاسی و ترکیبی به طور کلی پرسش نامه خود ساخته رد می شود )